FIBONACCI ZAMAN ARALIKLARI   
     Teknik analizdeki tek değișken fiyat değildir.Özellikle fırsat maliyeti açısından önemi olan
zaman değișkeni de önemli bir inceleme konusudur.Bu nedenle Fibonacci teorileri,fiyat hareketlerinde kullanıldığı gibi zaman aralıklarında da kullanılmaktadır.
      Fibonacci zaman aralıkları dip ya da tepe noktasından itibaren Fibonacci sayıları yardımıyla çizilen dikey çizgilerden olușmaktadır. Çizim așamasında dip ya da zirve 0 olarak kabul edilmektedir.Daha sonra Fibonacci sayılarından yararlanılarak olușturulan zaman aralıklarına ait çizgiler fiyat grafiğinin üstüne yerleștirilir.Fibonacci sayılarının bu yöntemde kullanılmasında yararlanılan temel mantığa göre her bir Fibonacci sayısı, zaman aralığındaki gün sayısını temsil etmektedir.
      Yani birinci Fibonacci sayısı olan 1, bir günlük zaman aralığını,ikinci Fibonacci sayısı olan 2,iki günlük zaman aralığını ve beșinci Fibonacci sayısı olan 8, sekiz günlük zaman aralığını temsil etmektedir. Kısacası, Fibonacci zaman aralıkları1., 2., 3., 5., 8., 13., 21. ve 34 günlük dönemlere isabet edecek șekilde çizilmektedir.
      Bu yöntemin temel mantığına göre her bir zaman aralığında önemli hareketler meydana
gelmektedir.Fibonacci zaman aralıkları,diğer Fibonacci analiz yöntemleri gibi al sat sinyali
vermezler ve daha çok dalgalanmaların süresinin tespit edilmesinde kullanılırlar.

EUR USD paritesinde 2007 yılı sonunda olușan dalgalanmaların süresini,Fibonacci zaman aralıkları
yardımıyla yaklașık olarak tespit etmek mümkündü.Ayrıca grafikte de görüldüğü üzere,zaman aralığı
çizgilerine yakın bölgelerde sert hareketler meydana gelmektedir.Bu bölgelerde meydana gelmesi
beklenen hareketlerinin yönünün tespitinde indikatörlerden yararlanılması bu analiz yönteminin daha
verimli olarak kullanılmasını sağlamaktadır.
      FIBONACCI FANLARI
      Fibonacci oranlarının diğer bir yaygın kullanım alanı Fibonacci fan çizgileridir.Diğer Fibonacci analiz yöntemlerinde olduğu gibi Fibonacci fanlarında da öncelikle dip ve zirve noktası arasına referans çizgisi çizilir.Ancak bu yöntemde çizilen referans çizgisi,trendin dibinden zirvesine değil ara trendin zirvesine çizilmelidir.Referans çizgisinin ikinci noktasından çizilen dikey çizginin ,fan çizgileri ile kesiștiği noktalar Fibonacci seviyeleri olan %38.2, %50.0, %61.8’dir.Fibonacci fan çizgileri güvenilirliği sorgulanan bir analiz yöntemidir.Özellikle sert hareketlerin olduğu dönemlerde yanılma payı artmaktadır.Bu nedenle volatilitenin daha düșük olduğu piyasalarda kullanılması tavsiye edilir.
Fibonacci fan çizgileri,yükselen trendlerde önemli destek ve direnç seviyelerinin tespitinde kullanılır.
Yükselen trendlerde 38,2 çizgisinin üzerine çıkılması așırı bir yükseliș anlamına gelir ve orta vade için bir düzeltme beklenebilir.61,8 çizgisinin așağısına sarkılması ise düșüșün așırı olduğu șeklinde
yorumlanır.Ancak bu seviyelerde alıcıların güçlenmemesi trend dönüșü anlamına gelebilir. Bu noktada genellikle indikatörlerden yararlanılmaktadır. DEVAM »

       FIBONACCI     
       Teknik analizin,en ilginç dallarından biri de Fibonacci analizleridir.Fibonacci analizindeki
temel mantık, doğanın düzeninde görülen matematiksel yapının,finans piyasalarında da geçerli olduğudur.Bu matematiksel yapının daha iyi anlașılması için öncelikle Leonardo Fibonacci ve fibonacci sayılarını irdeleyelim.
       1170  yılında  İtalya ’nın Pisa șehrinde  doğan  Leonardo Fibonacci’nin  çocukluğu ,babasının gümrük  memurluğu nedeniyle  Kuzey Afrika ‘da geçmiștir. Fibonacci ,o dönemde  matematik
biliminde  Avrupa’dan çok daha ileride olan İslam  dünyasında matematik eğitimi aldı.  1200
yılında  Pisa’ya  geri döndü. Pisa’da,  batı matematiğinin Arap rakamları ve ondalıklı  sayıları
keșfetmesini  sağlayan ‘ Liber Abaci’ yani ‘Hesap Kitabı’ adlı ünlü eserini yazdı. Ancak, Fibonacci’ nin yenilikleri sadece bu kültür alıșverișinden ibaret değildi. Fibonacci,doğanın düzeninin matematiksel yapısını ortaya çıkarmak amacıyla yaptığı çalıșmalarla,ölümünden sonraki dönemlerde bilim ve sanat dünyasında devrim sayılabilecek gelișmelere ön ayak olmuștur.
       FIBONACCI SAYI DİZİLERİ
       Fibonacci’nin, ortaya attığı tüm teoriler için sayı dizisi temel tașı konumundadır.Dizideki ilk
sayı 0’dır.Sayı dizisinde sayılar,bir önceki sayı ile toplanarak elde edilir.Yani: 0+1=1,1+1=2,1+2=3,3+2=5 …
Bu hesap sonrasında elde edilen Fibonacci sayı dizisi ise șöyledir:
0,1,2,3,5,8,13,21,34,55,89,144,233,377…
Fibonacci dizisinin ilginç özellikleri vardır.Örneğin;
    -Dizide her üçüncü sayı 2 ye,her dördüncü sayı 5 e ve her altıncı sayı 8 e bölünebilir.
    -Fibonacci sayı dizisindeki herhangi bir sayının 1,618(altın oran) ile çarpımı bir sonraki sayıyı
yaklașık olarak vermektedir.Sayılar büyüdükçe,yaklașma oranı daha da artmaktadır.
    -Herhangi bir sayının 0,618 katı bir önceki sayıyı yaklașık olarak vermektedir.Yine sayıbüyüdükçe, yaklașma oranı artmaktadır.
    - Herhangi bir sayının 2,618 katı,iki sıra sonraki sayıyı vermektedir.
    - Herhangi bir sayının 0,382 katı,iki sıra önceki sayıyı vermektedir.
    - 1 ve 2 dıșında tüm sayıların dört katının bașka bir Fibonacci sayısı ile toplamı bașka bir
Fibonacci sayısı verir,
3 x 4 = 12 + 1 = 13
5 x 4 = 20 + 1 = 21
8 x 4 = 32 + 2 = 34
13 x 4 = 52 + 3 = 55
21 x 4 = 84 + 5 = 89....
     ALTIN ORAN
       Altın oran,doğadaki birçok canlı ve cansız varlığın șeklinde ve yapısında bulunan özel bir
orandır. Örneğin,ayçiçeği,papatya,çam kozalağı ve tütün bitkisinin anatomisinde altın oranı Fibonacci
sayı dizisi ile birlikte görmek mümkündür. Eski Mısır ve Yunan uygarlığında bilinen bu oranın matematik literatürüne girmesini Fibonacci sağlamıștır. Bu oran, daha sonraki dönemlerde bașta Leonardo Da Vinci ve  Mimar  Sinan  olmak üzere birçok  sanatçı  ve  bilim  adamı tarafından kullanılmıștır . Güneș sistemindeki gezegenlerin yörüngelerinin eliptik yapısını keșfeden ünlü Alman astronom Johannes Kepler, altın oranın önemine șu șekilde dikkat çekmiștir:
      Geometrinin iki büyük hazinesi vardır; biri Pisagor’un teoremi,diğeri ise bir doğrunun altın
orana bölünmesidir.’Altın oran,irrasyonel bir sayıdır.Ondalık sistemde yazılıșı 1,618033988749894… dür.Ancak hesaplamalarda 1,6180 olarak kabul edilir.Fibonacci sayı dizisinde,küçük sayının büyük sayıya bölümünden elde edilen 0,618 katsayısı ile büyük sayının küçük sayıya bölünmesi ile elde edilen 1,618 sayısı arasındaki ilișkiler fibonacci oranlarını vermektedir
       Oranlar:
0,618 / 1,618 = 0,382
1 / 1,618 = 0,618
0,618 x 1,618 = 1
1 x 1,618 = 1,618
1,618 x 1,618 = 2,618
2,618 x 1,618 = 4,236
4,236 x 1,618 = 6,853
       Bu katsayılardan teknik analizde 0,382, 0,500 ve 0,618 oranları sıkça kullanılmaktadır.Bu
oranlardan,yükseliș ve düzeltme hareketlerinde hedef tespitinde yararlanılır.Fibonacci analizleri,daha çok orta ve uzun vadeli destek ve dirençlerin tespitinde kullanılır.Ancak kısa vadeli hareketlerin destek ve dirençlerinin belirlenmesinde de kullanılmaktadır.
      Teknik analizde Fibonacci oranlarından yaygın olarak üç șekilde yararlanılmaktadır;
1-) Fibonacci düzeltme seviyeleri
2-) Fibonacci zaman aralıkları
3-) Fibonacci fanları
            1.FIBONACCI DÜZELTME SEVİYELERİ (FIBONACCI RETRACEMENT)
     Teknik analizde en çok kullanılan Fibonacci analizi yöntemidir.Bu analiz yönteminde, trendin
dip seviyesinden zirve seviyesine çekilen çizgi yardımıyla, Fibonacci destek ve direnç seviyeleri elde edilir.
      Tek bașına al sat sinyali üretmeyen bu yöntem özellikle orta ve uzun vadeli destek ve
dirençlerin tespitinde oldukça bașarılıdır.Kısa vade için de bu yöntem kullanılabilir.Ancak
bașarı oranı,orta ve uzun vadeye göre biraz daha düșüktür.
      Bu yöntemin temel mantığı,trendlerde dip ve zirve arasındaki farkın,her Fibonacci katsayısı
ile çarpımının ayrı bir düzeltme seviyesini bașarılı bir șekilde tespit etmesidir.Bu yöntemde
genellikle 0,236, 0,382, 0,500, 0,618 katsayıları kullanılmaktadır.Düzeltme seviyelerinin doğada bulunduğu kabul edilen oranlarla tespit edilmesi güvenilirliği artırmaktadır.Özellikle uzun vadeye bakıldığında bu düzeltme seviyelerinin tespitindeki bașarı daha iyi anlașılmaktadır.

        USD / JPY paritesinde 2005 yılında görülen yükselen trendin destek ve dirençlerini Fibonacci
katsayıları ile bașarıyla tespit etmek mümkündü.Grafikte de görüldüğü gibi %61,8 ve %38,2 düzeltme seviyelerinin,diğer düzeltme seviyelerine göre ,destek ve dirençlerin tespitinde isabet oranı daha yüksektir.Bu yöntemde dikkat edilmesi gereken en önemli nokta,referans çizgisinin trend dibinden trend zirvesine çekilmesidir.Ara seviyeler için referans çizgi çekilmesi durumunda bașarı oranı düșmektedir.
EUR / USD paritesinde yakın geçmiște gerçekleșen uzun vadeli trendde düzeltme seviyelerinin
Fibonacci katsayıları ile tespitinde de bașarı oranı yüksekti.Trendin zirve noktası olan 1,6000 seviyesinden gelen sert düzeltme %23,6 desteği olan 1,5400 seviyesinde son bulmuștu.Bu seviyeden
gelen tepki alımlarının zayıf kalması sonucu meydana gelen tüm geri çekilișlerde bu destek çalıșmıștı

Fibonacci düzeltme seviyelerinden düșüș trendinde de yararlanılabilir.Bu yöntemde de trendin en dip
seviyesinden zirveye referans çizgisi çekilir.GBP /USD paritesi grafiğinde de görüldüğü üzere
Fibonacci düzeltme seviyeleri,düșüș trendinde de ana destek ve dirençleri bașarıyla tespit etmektedir. DEVAM »

 2. Yükselişlerde işlem hacmi fiyatlardan önce hareket eder
      İşlem hacminin, fiyatlardan önce bir tepe oluşturması normaldir. şekil 4'te işlem hacminin A
noktasında, fiyatların ise C noktasında tepe yaptığı görülüyor. C noktasında işlem hacmi seviyesi, A ve B noktalarına göre daha düşüktür. B noktasında fiyat ile hacim arasında ters yönde hareket başlıyor, fiyatlar yükselmeye devam ederken hacim daha aşağıda tepe yapmaya başlıyor. Bu biçimde hareketler bize, fiyatların artık istekli alıcıların yarattığı para girişi ile desteklenmediğini ve sürmekte olan trende şüpheyle bakmak gerektiğini söyler.

                         şekil 4 Yükselen fiyatlar artan işlem hacmi ile desteklenmelidir.
       Grafik 3' teki IBM grafiği üzerinde iki yorum kuralı gösteriliyor. Önce, işlem hacminin önceden düşüşe başlaması konspetini görüyoruz. Daha sonra, düşüşün başladığı ilk iki günde hacmin nasıl dikkate değer bir oranda arttığına dikkat ediniz. Bu, yukarıda da anlatıldığı gibi anormaldir; çünkü işlem hacmi trende paralel değildir; bu yüzden de düşüşe işaret eden bir sinyaldir.

  
  3. Bir düşüşün ardından aşırı yüksek hacim ile bir "satış zirvesi" oluşur ve bu genellikle
yukarı yönlü bir işaret olarak kabul edilir.
     Şekil 5' te fiyatların bir süre düştükten sonra işlem hacmindeki yüksek artış ile birlikte yukarı
döndüğü bir piyasa görülüyor. Bu, "satış zirvesi" olarak nitelendirilmekte olup, burası arz fazlasının karşılandığı noktayı temsil eder. Bu gibi düşüşler genellikle kötü haberler ile tetiklenir, zayıf ve bilgisiz yatırımcıları buldukları her fiyata satış yapmaya sevk eder. Fiyatlar yeterince düştükten sonra, kötü haberleri daha iyi değerlendirebilen daha bilgili alıcılar devreye girerek arz fazlasını karşılamaya başlarlar ve böylece fiyatlar yukarı döner. "Satış zirvesi" ya bir dibi temsil eder ya da bunu bir ralli ve ardından yeni en düşük seviyelerin görüldüğü bir hareket izler. Her iki halde de "satış zirvesi" ile oluşan dibin oldukça uzun bir süre üzerinde kalınır. Bu “oldukça uzun bir süre”, grafiğin zaman aralığına bağlı olarak değişir. Gün içi bir grafikte yer alan bir "satış zirvesi" asla, aylık veya daha uzun vadeli bir grafikte görülen bir "satış zirvesi" kadar güçlü olmaz.Satış büyük miktarda bir hacmi cezbettiğinden, bunu izleyen yükselişte hacmin azalan eğilimde olması doğaldır. Bu, azalan işlem hacmiyle birlikte gerçekleşen yukarı yönlü bir fiyat hareketinin, yükseliş sinyali olan kabul edildiği nadir hallerden biridir.

                                          Şekil 5 - "Satış zirvesi" yukarı yönü işaret eder
     şekil 6’da gösterildiği gibi "satış zirvesi" sonrasında yaşanan rallinin ardından aşağıdaki dip
genellikle tekrar test edilmektedir. Satışa olan ilginin bariz bir şekilde azaldığını gösteren ve bir önceki dipte meydana gelen aşırı heyecanla karşılaştırıldığında iyice düşmüş olan işlem hacmi, bu testin başarısı konusunda ipucu verir. İkinci dipte ilginin azalmış olması, alıcılar ve satıcılar arasında çok hassas bir denge kurulduğunu gösterir. Bunun sonucunda bir rallinin başlaması halinde, bu ralli genellikle büyük bir hareketin ilk aşaması olmaktadır.

                     Şekil 6 - Dip seviyelerin test edilmesi sırasında düşük hacme dikkat edin

          4. Önemli bir dipte rekor seviyede hacim oluşması, genellikle büyük çaplı bir rallinin
habercisidir.
          şekil 7'de büyük çaplı bir düşüşü izleyen bir ralli gösterilmiştir. Ancak, hacim rekor seviyelere
yükselmiştir. Bu tip bir hareket, genellikle piyasadaki algılamanın tam tersine döneceğinin habercisi olan bir uyarıdır. Hemen akla gelen örnekler New York Borsası'nda 1982 ve 1984 düşüş piyasalarında ve Ekim 1998 ara düzeltmesinde meydana gelen diplerde oluşan rekor işlem hacimleridir. Aynı olay Ekim 1998'de bono vadeli piyasasında da görülmüştür. Bu tür piyasa hareketleri çok sık oluşmaz, oluştuklarında ise hafife alınmamalıdır.

                                                 Şekil 7 - Parabolik artış yükseliş işaretidir

         5. Fiyat ve işlem hacminde meydana gelen parabolik hareketler düşüş işaretidir.
       Son şekilde (şekil 8) hem fiyat hem de hacim açısından parabolik bir yükseliş görüyoruz. Bu
gibi hareketler seyrini tamamladıktan sonra genellikle yorulma işareti olarak görülür. Bu gibi hallerde, fiyat ve hacmin aynı anda, bir önceki yükselişin sonu ile ilişkilendirilen aynı hız ile
dönmeleri normaldir.

               Şekil 8 - Uzun bir düşüşten sonra aniden artan işlem hacmi yükseliş işaretidir.
Özet:
1. İşlem hacmi trend olarak değerlendirilir ve bu trendler her zaman yakın geçmiş ilekarşılaştırılarak yorumlanır.
2. Hacmin yükselen fiyatlara paralel olarak artması ve düşen fiyatlarla daralması normaldir.Bunun aksi gelişmeler anormal olarak görülür ve trend dönüşünün yakın olduğuna işaret eder.
3. Yükseliş trendlerinde hacmin, fiyatlardan önce hareket etmesi normaldir.
4. "Satış zirvesi" ile piyasa yatışır. Bu, kesin olarak bir dibe işaret etmese dahi, ardından hemen hemen her zaman bir ralli gelir.
5. Rekor işlem hacimleri görülen önemli dipler, genellikle güçlü birer ralli sinyalidir. DEVAM »

      Teknik analizde kullanılan göstergelerin hemen hemen tümü fiyat verilerine dayanır. Burada
ya fiyatların kendisini, ya da bunların hareketli ortalama veya osilatör (iki uç değer arasında salınan göstergeler) vb. şeklindeki istatistiksel türevlerini kullanırız.
      Ancak işlem hacmi bağımsız bir değişkendir ve bu nedenle de fiyat hareketinin doğrulanması
için çok faydalı bir araçtır. Hacmi bu amaçla kullanmanın sayısız yolu bulunur. Örneğin osilatörler, on-balance hacim grafikleri ve hem fiyat hem de hacim bilgilerini kullanan göstergelerin oluşturulması gibi... Bu gibi daha gelişmiş yöntemleri gelecek yazılarımızda daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz. Bu yazımızda sadece temel bilgilere odaklanacağız.
        Öncelikle önemli olan nokta, alıcılar ile satıcılar arasında işlem hacmi açısından tam bir denge
bulunduğunun anlaşılmış olmasıdır; çünkü alınan ile satılan menkul değer miktarı birbirine tamamen eşittir. Fiyat hareketlerine neden olan, alıcıların ve satıcıların göreceli olarak ne derece istekli olduklarıdır. Eğer satıcılar alıcılara oranla daha istekliyse fiyatlar düşer veya durum tam tersi ise fiyatlar yükselir.
        İşlem hacmi, grafiklerde genellikle fiyatın altında histogram (çubuk grafik) olarak gösterilir.
Bu, işlemlerdeki genişleme ve daralmaları yansıttığından, yararlı bir görsel sunumdur. Hacmi
yorumlamanın birkaç temel kuralı vardır. Ancak, bu konuya girmeden önce, işlem hacmi düzeyindeki değişim ile, yakın geçmişe ilişkin göreceli değişimin kastedildiğini açıklamakta fayda var. Örneğin New York Borsası NYSE'nin yüz milyonlar seviyesindeki bugünkü işlem hacmi ile, yüzyılın başındaki bir milyondan daha düşük hacimlerini karşılaştırmak mümkün değildir. Bunun nedeni bugüne dek borsaya kote olan şirket sayısının artmış olmasıdır. Ayrıca vadeli işlemler ve opsiyon işlemleri de artmış olup, artık düşük komisyon oranları ile daha yüksek işlem hacimleri özendirilmektedir. Ancak, bu hafta içinde gerçekleşen yüksek hacim ile örneğin iki hafta önceki hacmi karşılaştırabilirsiniz. Aşağıda, işlem hacminin nasıl yorumlanması gerektiği ve bunun temel ilkeleri özetlenmiştir:
     1. Hacmin gelişimi trende paralel olmalıdır.
Fiyatlar yükselirken işlem hacmi artmakta, düşerken de şekil 1'de gösterildiği gibi daralmaktadır.
                                          Şekil 1 Hacmin gelişimi trende paralel olmalıdır
      Şekil 2 'de görüldüğü gibi artan veya daralan hacimden söz ederken, yalnızca bir seansın değil
işlem hacminin genel trendini kastediyoruz. Yeşil renkli ok artan bir trendi gösteriyor. Ancak bu trendin içinde, iki kırmızı ok ile işaretlenmiş olanlar gibi bazı seansların hacminin yakın günlere göre düşük olduğu görülüyor. Fiyatlar yükselirken artan hacim, piyasanın hareketi hakkında normal gidişatın - yani yükseliş trendinin sağlam olduğu - dışında başka bir şey söylemez.
                                     Şekil 2 Hacmin gelişimi trende paralel olmalıdır
     Ancak, Mexico Fund hissesini gösteren fiyatlar Grafik 1'deki gibi yükselirken, hacmin trendi
aşağı yönlüdür. Bu anormal bir durum olup bizi fiyatlardaki yükselişin yeni ve agresif alıcıların istekliliğinden çok, satıcıların yokluğundan kaynaklandığı konusunda uyarır.

      Düşüş piyasasındaki rallilerin, işlem hacminin daraldığı şekil 3'teki kısa süren düşüş piyasası
rallisinde olduğu gibi, genellikle azalan hacim trendi ile ilişkilendiğine tanık olursunuz.Azalan hacim ve yükselen fiyatlarda olduğu gibi, düşen fiyatlar ve artan işlem hacmi de anormaldir. Sağlıklı bir piyasada fiyatlar ve hacim birlikte geriler, çünkü satışların artmasından çok alıcıların yokluğu söz konusudur. Ancak fiyatlar düşerken hacim artıyorsa,bu bize aşağı yönlü baskının satıcıların aşırı agresif olmalarından kaynaklandığını ve bunun geleceğe yönelik iyiye yönelik işaret olmadığını gösterir.

                                    Şekil 3 Rallilerde Azalan Hacim Aşağı Yöne İşaret Eder
       Bu açıdan bakıldığında, Grafik 2 Nucor grafiğinde fiyat düşmeye başlarken, artan işlem hacmi göze çarpıyor. Bu çok karmaşık ancak yine de çok önemli bir işarettir; çünkü bu bize satıcıların endişelenmeye başladığını gösterir. Fiyatların düşüşe geçmiş olması bize, alıcıların yeterince istekli olmadığı hakkında bilgi verir. Sıklıkla, bir rallinin ardından fiyatların gevşemeye başladığını görürüz. Ancak gevşemenin başladığı birinci veya ikinci gün işlem hacmi dikkat çekici şekilde artar. Bu anormal durum yine bir tehlike sinyali oluşturur; çünkü bu durum, fiyatların alıcıların yokluğu nedeniyle kendiliğinden değil, satıcıların baskısı nedeniyle düştüğünü gösterir.

  DEVAM »

        Bu gösterge küçük fiyat değişmelerini elimine ederek fiyat artış ve azalışlarını, belirlenmiş bir % oranına göre doğrular halinde gösterir. Fiyattaki değişmeler belirlenmiş olan % oranından düşükse

çizilmiş olan doğrularda bu fiyat değişimi gözükmez. Ancak önemli fiyat değişmeleri olduğunda çizgi kırılarak yön değiştirir.

       Yorumlanması

       Zig-Zag çizgileri yorumlanırken bilinmesi gereken önemli konulardan birisi şudur. Diyelim ki son hareket olarak çizgi aşağıya döndü. Fiyatlar son gün yeni bir hareket yaptığında önceki günkü

çizginin yönünü etkileyebilir. Yani önceki gün aşağıyı gösteren çizgi yukarı dönebilir. Zaten, son günkü fiyat değişmelerine karşı önceki günkü grafiklerde değişiklik yapan tek gösterge zig-zag göstergesidir.Bu sebepten dolayı zig-zag çizgileri geleceğe dönük tahmin yapmaktan çok, halihazırda oluşan anlamlı fiyat hareketlerini daha net görmeye yarar. Peki bunu ne faydası olur? Eğer Elliot Dalgaları bölümünü okuyacak olursanız, Elliot dalgalarının dikkatli bir şekilde sayılması gerektiğinden bahsetmiştik. İşte Elliot dalgaları sayılırken bu gösterge yardımcı olarak kullanılabilir.

       Aşağıdaki grafikte Adana C’ye ait fiyat ve zig-zag göstergesini görmektesiniz. Görüldüğü gibi fiyat trendleri daha net bir şekilde izlenebilmektedir.

     Grafik IV.10-1 : Zig-Zag Göstergesi

DEVAM »

      Yönsel hareket göstergesi (YHG), adından da anlaşılacağı gibi fiyatların belli bir yöndeki hareketine ilişkindir. Diyelim ki; fiyatlar belli bir yöne yeni dönmüştür veya trend değiştirmiştir. Bu gösterge“fiyatların değiştiği yönde hareketini sürdürecek midir?” sorusuna cevap bulmaya çalışır.
     YHG’nin hesaplanması oldukça karmaşık işlemler gerektirdiğinden ve bu da okuyucunun konsantresini bozabileceğinden burada vermiyoruz.6 Sadece şunu söylemekle yetinmek istiyorum. +DI ve -DI olarak iki ayrı gösterge hesaplanır.Bunlardan ilki pozitif yöndeki fiyat hareketlerini diğeri ise negatif yöndeki fiyat hareketlerini göstermektedir. Hesaplanan bu iki eğrinin hareketleri incelenerek yorum yapılır.
      Yorumlanması
      Öncelikle yukarıda belirttiğimiz gibi +DI ve -DI hesaplanır. Fakat bunun için gün sayısının belirlenmesi gerekir. Genellikle dünya borsalarında 14 gün baz olarak alınmakta ve incelemeler 14 gün üzerinden yapılmaktadır. 14 günlük incelemenin genellikle olumlu sonuçlar verdiği görülmüştür.
   • Ne zaman +DI -DI’yı aşağıdan yukarı doğru keserse AL kararı,ne zaman +DI -DI’yı yukarıdan aşağıya doğru keserse SAT kararı verilir.
   • +DI -DI’yı aşağıdan yukarı doğru kestiği durumda AL kararı verilmeden önce bakılacak önemli bir nokta vardır. Bu da kesişmenin olduğu günkü en yüksek fiyata bakılması ve ertesi gün fiyatın dünkü en yüksek fiyatı geçmesini beklemektir. Eğer bugünkü fiyat dünkü en yüksek fiyatı geçemezse AL kararı verilmemelidir. Çünkü birçok durumda +DI’nın -DI’yı tekrar yukarıdan aşağı kestiği görülmüştür.
   • +DI’nın -DI’yı yukarıdan aşağı kestiği durumda ise hemen SAT kararı vermeden önce kesişmenin olduğu günkü en düşük fiyata bakmak ve ertesi gün fiyatların dünkü en düşük seviyeden daha aşağı düşmesi beklenmelidir.
   • Wilders’ın söylediğine göre bu gösterge genellikle “Mal Seçim Endeksi” yüksek seviyelerde olan hisse sentlerinde daha iyi çalışmaktadır. Eğer senedin “Mal Seçim Endeksi” göstergesi düşerse bu durumda yönsel hareket göstergesine güvenmemek gerekmektedir.
         Grafikte yönsel hareket göstergesine ilişkin bir örnek görmektesiniz. Grafik dikkatle incelendiğinde 10 Ocak 1996 tarihinde Alarko Sanayinin +DI’sı -DI’sının üzerine çıkmış ve bundan sonra da fiyatlar 17.000 TL seviyelerinden 25.000 TL seviyelerine çıkmıştır.
        Söylediğimiz tarihte bu senedi alan bir yatırımcı yaklaşık bir ay içinde %50 civarında kar etmiştir.Bu göstergenin her ikisini üst üste çizdirmek yerine göstergeler (+DI ve -DI) arasındaki farkı çizdirip “0” noktasının üzerine çıkıldığında AL ve altına düşüldüğünde ise SAT kararı verilmelidir. Fakat daha önce de nasıl yorumlanacağına dair verdiğimiz noktalar gözönünde bulundurulmalıdır.
       Resim IV.10-1 : (14 Günlük +DI ve -DI)
DEVAM »

      Bu konuyu daha iyi anlamak için hareketli ortalamalar bölümünün iyi anlaşılması gerekir. Özellikle üssel hareketli ortalamaya ilişkin açıklamalar incelenmelidir.Trix göstergesi bir momentum göstergesidir ve fiyatlardaki küçük iniş çıkışları elimine etmek için, analist tarafından belirlenmiş süreleri çin kapanış fiyatlarının üç kere arka arkaya üssel hareketli ortalaması alınarak hesaplanır. Bu sayede grafiği çizildiğinde fiyatların trendi çok daha net görülebilir ve yorumlanabilir.
     Trix grafiğini çizdirebilmek için öncelikle bir zaman dilimi belirlenir. Bu zaman dilimi belirlenirken uzun, orta veya kısa vadeli analiz dikkate alınır. Uzun vadeli analiz için zaman dilimi genellikle günlük serilerde 90 gün veya üzeri, orta vadeli analiz için 30 ile 90 gün süreleri ve kısa vadeli analiz için ise 9 ile 1 ay arası zaman süresi belirlenebilir. Bu zaman süresi belirlendikten sonra ise sırasıyla aşağıdaki hesaplamalar yapılır;
    a. Belirlenen zaman süresi için (örneğin n gün için) kapanış fiyatlarının n günlük üssel hareketli ortalaması alınır ve yeni bir seri elde edilir.
   b. Birinci aşamada buluna serinin tekrar n günlük üssel hareketli ortalaması alınır ve yeni bir seri daha elde edilir.
   c. İkinci aşamada elde edilmiş serinin tekrar n günlük üssel hareketli ortalaması alınır ve son seri elde edilir.
   d. Yukarıdaki son aşamada bulunan son serinin eğer günlük analiz yapılıyorsa 1 günlük yüzde değişmeleri bulunur ve Trix göstergesi hesaplanmış olur.
        Hesaplama tekniğine dikkat edilirse yanlış sinyal oluşturabilecek bütün küçük fiyat hareketleri elimine edilmiş olur ve fiyatların trendi daha net görülebilir. Trix göstergesi 0 çizgisi etrafında dalgalanma yapar.
       Genellikle analistler trix göstergesini çizdirdikten sonra n günden daha az sayıda gün için (örneğin Trix 12 gün baz alınarak çizdirilmişse bu durumda 9 gün baz alınarak) trixin sinyal çizgisi çizdirilir ve MACD’ye benzer bir Resim elde edilir
      Yorumlanması
      Trix “0” çizgisi etrafında dalgalanma yapar. Ne zaman “0”çizgisinin üstüne çıktıktan sonra tepe yapar da tekrar düşüşe geçerse SAT kararı, ne zaman “0” çizgisinin altına düşüp de tekrar yükselmeye başlarsa AL kararı verilir
   • Trix’in sinyal çizgisi de çizdirilmişse yorum MACD’de olduğu gibidir. Yani ne zaman trix çizgisi sinyal çizgisinin üstten aşağı doğru kırarsa SAT, ne zaman aşağıdan yukarı doğru kırarsa AL kararı verilir. Örneğin 12 günlük trix çizgisi çizdirilmişse trixin 9 günlük hareketli ortalaması alınarak sinyal çizgisi çizdirilebilir.
   • Bir de aykırılıklar durumu vardır. Trix aşağı bir trende dönmüşse ve yaptığı her yeni tepe bir önceki tepenin altında kalıyorsa fakat bu arada fiyatların yaptığı her yeni tepe bir önceki tepenin üzerinde gerçekleşiyorsa gösterge ile fiyatlar arasında bir aykırılık oluşmuş demektir. Bu durumda fiyatların kısa bir süre sonra aşağı dönebileceğini söyleyebiliriz.
   • Yukarıdaki son yorumun tersi de geçerlidir. Eğer trixin yeni tepeleri bir önceki tepenin üzerinde oluşurken fiyatların yeni tepeleri bir önceki tepenin altında oluşuyorsa yine aykırılık durumu vardır ve trixin gösterdiği yöne güvenmek gerekir.Dolayısıyla fiyatların kısa bir süre sonra yukarı döneceğini söyleyebiliriz.
             Resim IV.10-1 : Trix 1

       Yukarıda verilmiş olan yorumlara paralel olarak Resim IV.10-1’de trixin ve fiyatların farklı yönleri işaret etmiş olması aykırılık yaratmış ve daha sonra fiyatlar göstergenin işaret ettiği
yönde harekete geçerek önemli kar potansiyeli yaratmıştır. Resim IV.10-2’de ise AL-SAT noktaları Trix (12 günlük) ve Trixin 9 günlük üssel hareketli ortalaması hesaplanarak bulunan sinyal çizgisine göre belirlenmiştir. Fakat dikkat edilirse bu tip bir karar verme tekniği aynen MACD’de olduğu gibi geç sinyal vermektedir.
           Resim IV.10-2 : Trix 2
DEVAM »

       Bu gösterge özellikle ne zaman senede girilmesi veya ne zaman senetten çıkılması gerektiğini başarıyla yerine getiren bir göstergedir.Fiyatlardaki artışın durması ve geri dönmesi durumunu çok ince bir hesaplama yoluyla tespit etmekte ve zamanında AL-SAT kararı verilmesini sağlamaktadır.
       Hesaplanması çok uzun işlemleri gerektirdiğinden burada açıklanmayacaktır. SAR kelimesi ise Stop And Reversal (Dur ve Geridön) kelimelerinin baş harfleridir. SAR noktaları fiyatların altında veya üzerinde gösterilen çok küçük noktalar şeklinde kendini gösterir.Birçok borsa analiz bilgisayar programı bunu hesaplamakta ve fiyatlarla aynı grafikte göstermektedir.
      Yorumlanması
      SAR noktaları daha önce de söylediğimiz gibi fiyatların altında veya üzerinde ortaya çıkarlar. Önemli olan nokta SAR noktalarının fiyatların altında veya üzerinde hareketini sürdürürken birden ters yöne geçtiği anı yakalamaktır.
   • Eğer SAR noktaları fiyatların üzerinde gözükürken ve bir süre bu şekilde devam etmişken, fiyatların altına düşerse AL kararı verilir.
   • Yukarıda verdiğimiz yorumun tam tersi olursa, yani SAR noktaları fiyatların altında hareket ederken bu noktanın fiyatların üzerine çıkması ise SAT kararı vermeyi gerektirir.
     Grafikte parabolik SAR’a ilişkin bir örnek verilmiştir. Grafik üzerinde AL ve SAT noktaları SAR noktalarının aşağıdan yukarı veya yukarıdan aşağıya geçiş yaptığı yerlerde verilmiştir.
      Resim IV.10.21-1 : Parabolik SAR

      Şu ana kadarki analizlerimde Parabolik SAR’ın büyük bir çoğunlukla olumlu sonuçlar verdiğini gördüm ve teknik analizle uğraşanlara bu göstergeyi iyi takip etmelerini öneririm. DEVAM »

        Daha önce hareketli ortalamaları göstermiş ve detaylı bir şekilde hesaplanış formüllerini vermiştik. MACD göstergesi ise trendleriizleyen bir göstergedir. İki hareketli ortalama arasındaki ilişkileri kullanarak AL-SAT kararları vermenizi sağlar. Genellikle bizim borsamızda analizcilerin sıklıkla kullandığı fakat eksik kullandığı bir göstergedir.
       Hesaplanması ise basittir. Öncelikle fiyatların bir uzun vadeli (26 günlük) bir de kısa vadeli (12 günlük) üssel hareketli ortalamas ıbulunur. Bunlar bulunduktan sonra kısa vadeli hareketli ortalamadan uzun vadeli hareketli ortalama çıkarılarak MACD çizgisine erişilir. Eğer son 12 gündeki fiyatların üssel hareketli ortalaması son 26 günden yüksekse sonuç pozitif çıkacaktır ve MACD göstergesi 0 çizgisinin üzerinde olacaktır. Bu ise fiyatların artış eğiliminde olduğunu göstermektedir. Tersi durumda ise MACD göstergesi 0 çizgisinin altına düşecektir. Formülü ise aşağıdaki şekildedir.
      MACD = 12 günlük üssel HO - 26 günlük üssel HO Uygulamada ve bilgisayar programlarında kesikli çizgilerle gösterilen bir de sinyal çizgisi hesaplanır. Bu sinyal çizgisi ise fiyatların son 9 günlük üssel hareketli ortalaması hesaplanılarak çizilir. Ne zaman MACD göstergesi sinyal çizgisi aşağıdan yukarı doğru keserse AL kararı verilir. Eğer MACD göstergesi sinyal çizgisini yukarıdan
aşağıya doğru keserse SAT kararı verilir.
      Yorumlanması
   • MACD’nin ilk yorumu yukarıda anlattığımız şekildedir. Yani MACD çizgisi kesikli sinyal çizgisini yukarıdan aşağıya doğru kestiğinde SAT, MACD göstergesi sinyal çizgisi aşağıdan yukarı
doğru kestiğinde ise AL kararı verilir.
   • MACD’nin aşırı alım veya satım göstergesi olarak kullanılması da mümkündür. Yani bu göstergeye bakarak ilgili senet üzerinde aşırı alım veya satım yapıldığına karar verebilirsiniz.
Eğer MACD son zamanlara göre çok yüksek bir seviyeye çıkmışsa kağıda aşırı girildiği, aksi halde yani MACD göstergesi son zamanlara göre 0 çizgisinin çok altına inmişse aşırı satım yapıldığına karar verilir. eğer aşırı alım durumu mevcutsa bu fiyatların gerekenden çok fazla yükseldiğine işaret eder ki, kısa bir süre sonra fiyatlar düşmeye başlayacak ve normal seviyelerine dönecektir. Aşırı satım durumunda ise, fiyatlar gereğinden fazla düşmüştür ve bir süre sonra eski seviyelerine dönmek için harekete geçebilecektir.
   • Son olarak bir de aykırılıklar durumu vardır. MACD göstergesi ile fiyatlardaki değişim ve tepe ve dip noktaları birlikte izlenmeli ve aykırılıklar araştırılmalıdır. Aykırılıktan kastettiğimiz şey,fiyatlar bir tepe yaptığında MACD de bir tepe yapar ve daha sonra fiyatlar daha yüksek bir seviyede tepe yapmaya yöneldiğinde eğer MACD’nin yeni tepesi bir önceki tepenin altında kalırsa bu bir aykırılıktır ve gösterge ile fiyatlar aksi şeyleri söylemektedir. Bu durumda kısa bir süre sonra fiyatların aşağıya doğru yöneleceği yorumu yapılır. Aksi durumda ise fiyatlar bir dip yaptığında MACD de bir dip yapar ve daha sonra fiyatlar daha alt bir seviyede dip yapmaya yöneldiğinde eğer MACD’nin yeni dip noktası bir önceki dip noktasının üstünde kalırsa bu bir aykırılıktır ve gösterge ile fiyatlar aksi şeyleri söylemektedir. Bu durumda kısa bir süre sonra fiyatların yukarı doğru yöneleceği yorumu yapılır.Aşağıda verilen örnek olayı dikkatli bir şekilde inceleyiniz.Aşağıdaki resimde MACD’nin ilk yorumuna ilişkin bir örnek verilmiş ve AL-SAT noktaları belirlenmiştir.
         Resim IV.10.14-1: MACD Göstergesi 1

      Grafikte AL ve SAT noktalarının yerine dikkat ediniz. İlk AL noktasında MACD çizgisi sinyal çizgisini aşağıdan yukarı doğru kesmiş ve buradan sonra fiyatlar belli bir süre yükselmiştir. Ondan sonraki SAT noktasında ise satım yapmak akıllıca olmuştur. Grafiğin en sağında ise yanlış bir SAT kararı görmektesiniz. Bunu özellikle göstermek istedim ve temel amacım ise hiçbir zaman sadece bir
göstergeye bakarak yorum yapılmamasını vurgulamaktı. Eğer bu göstergeye baktıktan sonra destek ve direnç çizgileri de çizilmiş olsaydı o noktada önemli bir fiyat desteğinin oluştuğu görülecekti ve yanlış karar vermekten kurtulabilecektik. Destek ve direnç çizgilerinin nasıl çizildiği için trendler bölümünü inceleyiniz.
       Resim IV.10.14-2: MACD Göstergesi 2
      Bu resimde aykırılık durumu gösterilmiştir. Burada MACD ve fiyatlar aynı şeyi söylememektedir. Çizilen trendler, fiyatlar ve gösterge için birbirinin tam zıddıdır. Yani fiyat trendi yukarı doğru iken
göstergenin trendi aşağı doğrudur. Bu durumda MACD’nin gösterdiği trende güvenmek gerekir ve kısa vadede fiyatlar biraz daha yükselse bile bir süre sonra aşağı doğru yönelecektir. Nitekim fiyatlar ikinci tepeyi yaptıktan sonra önemli miktarda fiyat düşüşü beraberinde gelmiştir. Bu durum diğer birçok göstergede de aynı şekilde yorumlanmaktadır.Aşağıda verilen grafikte nerelerde aykırılıklar olduğunu çizim yaparak siz bulunuz. Sizce 30 Ocaktan sonra fiyatlarda ne gibi bir gelişme olacaktır? Ayrıca AL-SAT karar noktalarını belirleyiniz ve ne derece doğru gösterdiğini yorumlayınız?
       Resim IV.10.14-3: MACD Göstergesi 3 (Deneme)
DEVAM »

     İşlem hacmi toplam alınıp satılan senet sayısını gösterir. Örneğin işlem hacmi belli bir gün 100.000 ise bu durumda o gün borsada 100.000 (100 lot) senet satıldığını ve bunların alıcı bulduğunu anlarız.İşlem hacmi hareketleriyle fiyat hareketleri ileride oluşacak gelişmelere ilişkin önemli ipuçları verir. İşlem hacimleri devamlı gözlenmeli ve aşağıda verilen yorumlar hiçbirzaman unutulmamalıdır
    Yorumlanması
     • Düşük seviyedeki işlem hacimleri genellikle fiyatların yatay bir hareket çizdiği durumlarda kararsızlık belirtileri olarak ortaya çıkar. Tabiki bu kesin bir kural değildir. Fiyatlar düşerken işlem hacminin de düştüğü görülür.
     • Sağlıklı bir fiyat hareketinde işlem hacmi yükselirken fiyatlar yükselir ve işlem hacmi düşerken fiyatlar düşer. Eğer aksi bir durum oluşuyorsa, yani fiyatlarla işlem hacmi ters yönde gelişiyorsa bu durum piyasadaki trendin zayıfladığına ve bir trend değişimi olacağına işaret olabilir. Eğer fiyatlar düşerken işlem hacmi artıyorsa, kağıttan çıkış başlamış demektir ve ertesi gün fiyatlar biraz yükselse bile orta vadede fiyatlar dereceli olarak azalır.
     • Uzun bir düşüşten sonra fiyatların artmaya başlamasıyla birlikte işlem hacmi de artıyorsa trendin değiştiğini ve sağlıklı bir yükselişin başladığını söyleyebiliriz.
     • Fiyatlar belli bir süre yükseldikten sonra düşüşe geçmişse ve işlem hacmi de düşüyorsa, bu düşüşün sürekli olmayacağını ve fiyatların tekrar yükselmeye başlayabileceğini söyleyebiliriz.
      Resim IV.10.11-1: İşlem Hacmi

      Bu grafikte İşlem hacmi ve fiyat hareketleri birlikte gösterilmiştir.Grafik üzerinde yazılmış olan yorumları okuyunuz ve daha önce vermiş olduğumuz yorumlama kuralları ile karşılaştırınız. DEVAM »

      Lary Williams tarafından geliştirilmiş bu gösterge, Alım-Satım İşlem hacmi göstergesinde olduğu gibi aşırı alım ve satım zamanlarını tespit etmeye yöneliktir. Ayrıca bu gösterge daha önce açıklanmış olan stokastik göstergesi ile yakın ilişkilidir. Adeta Stokastik göstergesinin ters çevrilmiş halidir. Williams’ın %R göstergesi 0 ile -100 değerleri arasında dalgalanır.
    Bu göstergenin yorumlanmasına geçmeden önce aşağıda nasıl hesaplandığını verelim.Öncelikle W. %R’nin hesaplanabilmesi için bir periyot belirlenir.Bu periyot analistler tarafından genellikle 14 gün olarak belirlenmiştir.
     Yorumlama Tekniği
     Göstergenin -80’in altına düşmesi normalden fazla satış baskısı olduğunu, -20’nin üzerine çıkması ise normalden fazla alım gücü olduğunu gösterir.Buna benzer diğer göstergelerde olduğu gibi aşırı alım ve satım bölgelerinde bu gösterge de pek fazla kalamaz. Yani -20’nin üzerine çıkarsa 0 ile -20 arasında çok fazla bir süreyle kalamaz. Fakat gösterge bu bölgede iken hemen satış yapmamak gerekir. Senedi satmak için fiyatların da yön değiştirdiğini görmek ve ondan sonra satmak gerekir.
Yukarıda anlatılanın tam aksi durum ise şöyledir; eğer gösterge -80’in altına düşerse yine bu bölgede uzun süre kalamaz ve tekrar yukarı döner. Fakat aşırı satım bölgesi olan bu bölgeye indikten hemen sonra alım yapmamak gerekir. Önce fiyatların yükselmeye başlaması beklenmeli ve sonra alım yapılmalıdır.
    William’s %R göstergesi, bazı durumlarda fiyatlardaki trend değişimini önceden haber veren bir göstergedir. Göstergeyi geliştiren kişi, fiyatlar, %R göstergesi tepe yapıp aşağıya döndükten birkaç gün sonra aşağı döneceğini iddia etmektedir. Ya da tam tersini söyleyecek olursak, fiyatlar bir dip yapıp yükselmeye başlamadan bir kaç gün önce %R göstergesinin yukarı doğru dönmesi beklenir. Fakat bu yorum daha önce talep endeksinde verdiğimiz yorum kadar güçlü değildir. Bu durum çok sıklıkla olmasa da bazı hallerde ortaya çıkabilmektedir.
     Aşağıdaki grafikte, bir senede ait fiyat grafiği ve 14 gün baz alınarak hesaplanmış William’s %R göstergesi gösterilmektedir.Gösterge üzerinde dikkat edecek olursanız, AL-SAT noktaları verilmiştir. Bu noktalar -80 ve -20 çizgileri baz alınarak verilmiştir.Yani, gösterge -20 çizgisini aşağı doğru kırdığı zaman SAT, -80 çizgisini yukarı doğru kırdığı zaman ise AL kararı verilmiştir. Burada -80 çizgisinin aşağıdaki, -20 çizgisinin ise yukarıdaki çizgi olduğuna dikkat ediniz.

    Şimdi gelelim en önemli noktaya. Yukarıdaki grafikte görünen odur ki; bu tür bir alım ve satım stratejisi izlemek, ciddi boyutta kar yaratmış izlenimi vermektedir. Peki gerçekten de, sadece bu tekniği uygulayarak, alım satım yapsaydık ne kadar sürede ne kadar kar veya zararımız olurdu? Bu tekniği bu şekilde kullanmak ne derecede anlamlıdır?Hiçbir sistemi yada indikatörü sanal parayla denemeden test etmeden kullanmayınız. DEVAM »

    Belki de bütün göstergeler içinde en dikkat edilmesi ve titizlikle izlenilmesi gereken ve faydalı sonuçlar veren bir göstergedir.İlgilendiğiniz hisse senedi piyasada ne derece ilgi görüyor? Bu senede

karşı aşırı bir talep var mı? Yada borsada yatırımcılar bu senetten kaçıyor mu? İşte bütün bu soruların cevabını diğer göstergelere nazaran daha başarılı bir şekilde talep endeksi vermektedir.Peki endeks nasıl hesaplanmaktadır? James Sibbet tarafından geliştirilmiş olan endeks formülü, bu kitabın amacını çok aşmakta ve kompleks bir seyir izlemektedir. Bu yüzden burada endeksin formülüne değinilmeyecek ve direkt olarak yorumlanmasına geçilecektir. Hatırlatılması gereken nokta bu endeksin senetten senede değişmekle birlikte -50 ile +50 arasında hareket ettiğidir.Kısaca özetlersek, talep endeksi kağıda olan ilgiyi gösteren bir göstergedir.

    Yorumlanması

    Bu göstergeyi geliştirmiş ve teknik analiz literatürüne kazandırmış olan Sibbet yorumlanmasıyla ilgili olarak 6 adet kural ileri sürmüştür. Bunlar aşağıdaki şekilde açıklanabilir;

    • Fiyatların çizmiş olduğu hareketlerle, talep endeksinin çizmiş olduğu hareketler arasında bir aykırılık oluşması, fiyatların hemen olmasa da bir süre sonra talep endeksinin gösterdiği yönde gideceğine işaret eder. Örnek verecek olursak, fiyatlar daha da üst seviyelerde tepe yaparken talep endeksi de yeni tepeler yapıyor fakat talep endeksinin her yeni tepesi bir önceki tepenin altında kalıyorsa fiyatların bir süre sonra aşağı döneceğine işaret eder

   • Talep endeksinin geçmişe göre daha yüksek bir noktada tepe yapmasının ardından talep endeksi düşüşe geçse de fiyatlar daha da yüksek seviyede bir tepe yapar. Bu haliyle talep endeksi önceden haber veren bir göstergedir. Örneğin, günlük verileri kullanarak bir analiz yapıyor olalım. Fiyatlar yukarı doğru giderken talep endeksinin de geçmiş bir aya bakıldığında en yüksek seviyeye ulaştığı görülürse, bu durum fiyatların kısa bir süre sonra (örneğin 4-5) gün içinde yeni bir tepeye ulaşacağını ifade eder (aşağıda verilen örnek olayı dikkatli bir şekilde inceleyiniz).

   • Talep endeksi düşerken bir önce yaptığı tepelere göre daha aşağılarda kalıyorsa ve fiyatlar artıyorsa, bu durum artık fiyat artışlarının sonuna gelindiğine işaret eder. Bundan sonra fiyatların daha da yükselmesi olasılığı çok zayıflamıştır.

  • Talep endeksinin “0” çizgisini aşağıdan yukarı veya yukarıdan aşağıya kesmesi fiyatlarda endeksin gösterdiği yönde trend değişimi olacağına işarettir.

  • Eğer talep endeksi belli bir süre için “0” çizgisi etrafında dalgalanma gösteriyorsa fiyatlardaki hareketlenmelerin zayıf olduğu ve kısa bir süre sonra fiyatlardaki trendin değişeceği anlaşılır.

• Talep endeksi ile fiyatlar arasındaki uzun vadeli bir aykırılık (örneğin günlük veri kullanılıyorsa 3 ay uzun vade sayılabilir)genellikle fiyatların uzun vadeli bir tepe ta da dip yaptığı noktalarda ortaya çıkar.

      Aşağıdaki grafikte daha önce verilen yorumlara uygun olarak belirtilen A noktasında talep endeksinin geçmiş 1 aya göre en yüksek seviyeye ulaştığını görüyoruz. Fakat dikkat ederseniz, talep endeksinin önemli derecede yükselmesine rağmen fiyatlar fazla yükselmemiştir.Bu durum ise kağıda bu fiyatlardan önemli derecede girildiğini göstermektedir. Yani kağıda olan ilgi ve talep artmıştır. Beraberinde yeni fiyat yükselişlerini getirecektir. Gerçekten de bir süre sonra talep endeksi düşse de fiyatlar aynı seviyede kalmış ve ardından çok daha önemli bir fiyat tepesi gelmiştir.

     Resim IV.8.7-1: Talep Endeksi 1

       Aşağıdaki grafikte ise bir aykırılık durumunu görmektesiniz. 25 Aralık 1995’e doğru olan bir fiyat yükselişiyle birlikte talep endeksi de bir hayli yükselmiş ve talep endeksi ikinci tepesini daha yukarıda yaparken fiyatlar ikinci tepesini daha aşağıda yapmıştır. İşte bu durum “aykırılık”’ın bariz bir oluşumudur. Burada talep endeksine güvenerek talep endeksi aşağıya dönmüşken alım yapılmalı ve fiyatların yeni ve daha yüksek bir yerde tepe yapmasına kadar beklenmelidir. 

           Resim IV.8.7-2: Talep Endeksi 2 (aykırılık durumu)

          Bu iki örneği daha önce vermiş olduğumuz yorumlardan sadece ikisini kullanarak hazırladık. Diğer yorumlar için değişik örnekleri de sizler çeşitli kağıtları inceleyerek bulabilirsiniz. Aşağıda vereceğimiz örnek için yorum yapmıyoruz ve yorumunu size bırakıyoruz. Yukarıda verdiğimiz yorum kriterlerini tekrar okuyarak aşağıda verilen grafiği inceleyiniz ve fiyatların geleceği konusunda yorum yapınız.
          Resim IV.8.7-3: Talep Endeksi 3 (deneme)

Grafiği inceleyerek aşağıya yorumlarınızı yapınız. Fiyatların ne yönde gelişeceğini düşünüyorsunuz?

DEVAM »

   William Blau tarafından 1993 yılında geliştirilen ve Technical Analysis of Stocks and Commodities yayınlanan Stokastik Momentum Indeksi bildiğimiz stokastik osilatörü göstergesini bir bakıma
geliştirmiştir.Stokastik osilatörü, kapanış fiyatının belirli bir dönem içinde en yüksek-en düşük fiyatlara uzaklığını ölçerken, SMI göstergesi +/- 100 değerleri arasında değişen ve kapanış fiyatının belirlenen dönem içindeki en yüksek ve en düşük fiyatın belirlediği orta noktanın göreceli olarak ne kadar altında yada üzerinde olduğunu göstermektedir
    Yorumlanması
    • Kapanış fiyatı eğer belirlenen dönem içindeki en yüksek ve en düşük fiyatların ortalamasının üzerinde ise SMI değeri pozitif,aksi halde negatiftir.
    • SMI'nın yorumlanması aynen Stokastik göstergesinde olduğu gibidir. Kritik bölgeler alım ve satım amacıyla kullanılabilir. Her ne kadar net bir seviye belirtilmemişse de örneğin SMI -40'ın altına gerileyip sonra bu seviyeyi yukarı kestiğinde alım yapılarak, +40 seviyesini yukarı geçtikten sonra yeniden aşağı kestiğinde de satış yapılabilir. Fakat piyasada trend hakimse, yani net bir artış trendi veya net bir düşüş trendi varsa, bu göstergeyi bu şekilde kullanmak faydalı sonuç vermeyebilir.
Genel olarak yatay piyasalarda daha başarılı sonuç vermektedir.
    • Diğer bir kullanımı ise SMI göstergesi sinyal çizgisini yukarı kestiğinde alım yapıp, aşağı kestiğinde ise satış yapmaktır. Bu tekniğe göre al-sat yaparken yine dikkat etmeniz gereken nokta, piyasanın güçlü bir trend içinde olup olmadığıdır. Eğer yukarı trend güçlü ise erken sattıracaktır. Eğer aşağı trend güçlü ise erken aldıracaktır.
   • Aykırılıklara göre alım satım bu gösterge için de geçerlidir.Fiyatlar yukarı giderken gösterge aşağı gidiyor veya daha önceki tepesini geçemiyorsa bir sat sinyalidir. Fiyatlar aşağı giderken, gösterge tersine yukarı gidiyorsa bu da bir al sinyalidir.
   • Göstergeyi geliştirmiş olan Blau eğer SMI değerleri 1,100,100 olarak alınırsa yani 1 günlük SMI ve bunun 100 günlük yumuşatılmış ortalamaları alınırsa, bu eğrinin o sırada piyasanın trendi konusunda net bir fikir vereceğini söylemiştir.Bu eğrinin yukarı doğru hareket ediyor olması, güçlü yükselen trend, aşağı doğru hareket ediyor olması ise güçlü düşüş trendini sinyal vermiş olacaktır
     Aşağıdaki grafikte SMI göstergesi verilmiştir. SMI göstergesi üzerindeki yatay çizgileri -50 ve +50 seviyelerinden geçmektedir. Grafik üzerinde -50 yukarı kırıldığında alım yapıp, +50 aşağı kırıldığında satış yapılsa nasıl bir performans elde edilebileceğine bakınız.
    Resim IV.8.6-1

  Tabi ki yukarıdaki grafiğe bakarak bu göstergenin bu hareketleri yaptığında alım satım yapmayacak ve daha önceki konularda gösterdiğimiz gibi sistem testleri yapacaksınız. DEVAM »

     Stokastik Osilatörü (SO) bir senedin kapanış fiyatını verilen bir periyot içinde seyrettiği fiyat aralığı ile karşılaştıran bir göstergedir. Bu göstergeyi geliştirenler kağıdın son zamanlarda taradığı fiyat seviyelerine yakın kapanacağını söylemektedirler. Yani eğer fiyatlar yükseliyorsa kağıdın kapanış fiyatı seçilen periyot içindeki en yüksek fiyata doğru gitme eğiliminde olacak, eğer fiyatlar düşüyorsa seçilen periyot içindeki en düşük fiyata gitme eğiliminde olacaktır.SO, bilgisayar programlarında iki ayrı eğri ile gösterilir ve yorumlama bu eğrilerin karşılaştırılması ile yapılır.Ana eğri yavaşlatılmış %K eğrisi olarak adlandırılır ve %D olarak adlandırılan ikinci bir eğri daha verilir. Yavaşlatılmış %K çizgisi genellikle kesiksiz devam eden bir çizgi iken %D çizgisi noktalarla gösterilir.
     Yorumlanması
     Yorumlamaya geçmeden önce önemli bir noktayı belirtmekte fayda görüyorum. Genellikle bilgisayar programlarında incelenecek süre olarak %K için 5, yavaşlatılmış %K için 3 ve %D için ise 3 günlük süreler baz alınmaktadır. Bu ise çok sık al-sat sinyalleri vermekte ve yatırımcıların başı dönmektedir. Çeşitli senetler için değişmekle birlikte tecrübelerim %K için 12, yavaşlatılmış %K ve %D için ise 5 veya 6 günlük sürelerin daha iyi sonuç verdiğini göstermiştir. Tabi ki daha uzun vadeli yatırımlar için bu süreler daha da uzun alınabilir.Şimdi stokastik osilatörünün yorumlanmasına ilişkin genel kuralları aşağıda verelim.
    • SO 100 ile 0 arasında değerler alır. Buna göre hisseden hisseye değişmekle beraber SO belli bir değerin üzerine çıktığında satılır (örneğin 80 değerini aştığında), belli bir değerin örneğin 20’nin altına düştüğünde ise alınır. 80 ve 20 değerleri genel bir kural olmamakla beraber çok sıkça kullanılmaktadır. Hissenin önceki seyirleri izlenerek belli bir hisse için farklı değerler kullanılabilir.
   • Yavaşlatılmış %K çizgisi aşağıdan yukarı doğru %D çizgisini keserse AL kararı verilir. Eğer tersi olursa yani %K çizgisi %D çizgisini yukarıdan aşağıya doğru keserse SAT kararı verilir.
   • SO ile fiyatlardaki değişim ve tepe ve dip noktaları birlikte izlenmeli ve aykırılıklar araştırılmalıdır. Fiyatlar bir tepe yaptığında SO da bir tepe yapar ve daha sonra fiyatlar daha yüksek bir seviyede tepe yapmaya yöneldiğinde eğer SO’nun yeni tepesi bir önceki tepenin altında kalırsa bu bir aykırılıktır ve gösterge ile fiyatlar aksi şeyleri söylemektedir. Bu durum dakısa bir süre sonra fiyatların aşağıya doğru yöneleceği yorumu yapılır.
      Resim IV.8.5-1

       Grafikte yukarıda verilen birinci ve ikinci kritere göre alım-satım yapıldığı haller gösterilmiştir. Stokastik osilatörü hesaplanırken %K için 12, yavaşlatılmış %K ve %D için 5 günlük periyotlar ele alınmıştır.Noktalı çizgi %D’yi ve kesiksiz eğri ise yavaşlatılmış %K’yı göstermektedir.
      Grafik üzerinde AL-SAT noktaları açıkça gösterilmiştir. Eğer verilen ilk AL noktasına dikkat edilirse burada yavaşlatılmış %K çizgisi, noktalı %D çizgisini alttan kesmiştir. Kesişme noktasında fiyat 10,500 TL; SO, SAT sinyali verdiği zaman ise 12,250 TL’dir. Grafikteki diğer AL-SAT noktaları da buna benzer sonuçlar vermiştir.
      Yalnız burada önemle belirtmek istediğim bir nokta var. Bir senet için bu yolla AL kararı verildikten sonra senedi satmak için bu göstergenin illaki SAT sinyalini vermesinin beklenmesine gerek yoktur.Çünkü SAT sinyali, fiyatlar belli bir tepe yaptıktan ve bu tepeden itibaren belli bir düşüşü gerçekleştirdikten sonra ortaya çıkmaktadır.
     Dolayısıyla senedi satmak için belli bir gecikme olacaktır. Bunu önlemek için diğer göstergeler, destek direnç noktaları, Fibonnaci çalışmaları kullanılarak fiyatlar daha tepede iken ve henüz Stokastik,SAT sinyali verilmemişken satılarak kar oranı artırılabilir.Aşağıdaki grafikte ise stokastik göstergesine ait aykırılık durumlarına dikkat çekilmiş ve fiyatların hareketinden önce aşağı veya
yukarı gideceğine ilişkin yorumların nasıl yapılacağına dair örnek verilmiştir. Stokastik osilatörü hesaplanırken %K için 5, yavaşlatılmış %K ve %D için 3 günlük periyotlar ele alınmıştır.

     Yukarıda görüldüğü gibi bir aykırılık durumu söz konusu; SO 20’nin altından yukarı doğru hareketle 80’ler seviyesine ulaşmakta, bu durumda fiyatların da yukarı yönlü olması beklenir ancak dikey çizgilerle ayrılmış bölümde görüldüğü gibi fiyatlar yatay seyretmektedir. Fiyatlar asıl yükselişini SO, 80’nin üzerine çıktıktan sonra yapmıştır.

     Üstteki grafikte ise SO’nun aykırılığa rağmen yanlış sinyal oluşturduğuna dair örnek verilmiştir. Kesikli dikey çizgilerle ayrılmış bölgede SO(5,3) 90 seviyesinden 70 seviyelerine azalan trendde
düşerken, fiyatlar tam aksine 1300 TL’den 1800 TL’ye doğru artan bir trendde yukarı hareket etmektedir. Burada SO’nun çalışmadığını görmekteyiz. Stokastik, Şubat 99 başından itibaren sürekli olarak SAT vermekte iken, hisse ise aynı dönemde sürekli olarak yükseliş kaydetmektedir.
      Bunun sebebi ise Temmuz 98’de başlayan global krizin neden olduğu büyük düşüşün artık durmuş olması, endekste ve hisselerde dip noktalara gelinmesi ve bu dip noktalardan destek bularak
endekste ve hisselerde yükseliş trendine geçilmesidir. Dolayısıyla,Stokastik göstergesi her zaman her hissede doğru olarak çalışmayabilir. Hisse ve piyasa düşüş trendinde ise Stokastiğin AL vermesinin hiçbir önemi yoktur çünkü düşen ve yatay piyasalarda bu tip göstergeler pek başarılı olmamaktadır. Yatırımcı Stokastiği referan salarak hareket ediyorsa hissenin ve piyasanın hatta global ekonominin
içinde bulunduğu şartları da birleştirerek analiz yapmamalı ve ona göre yatırım kararı almalıdır. SO’nun düşmekte olduğunu gören bir yatırımcı 1300-1400 TL seviyesinden bu hisseyi satarak yaklaşık % 40’lık bir primden mahrum kalmaktadır.
      Dolayısıyla SO tek başına ele alındığında alım-satım için yüzde yüz geçerli ve başarılı bir kriter
olamamaktadır. Diğer kriterler de SO ile birlikte değerlendirilip o yönde hareket edilmelidir. Böyle uygulanırsa kayıplar minimize, kazançlar maksimize edilebilir.
      Yatırımcı Psikolojisinin Stokastiğe Yansıması
      SO, belli bir fiyat aralığında Boğalar veya Ayıların fiyatları üst veya alt sınıra yakın kapatma kapasitesini (gücünü) ölçmektedir. Yeni bir ralli başladığı zaman, fiyatlar en yüksek noktasına yakın kapanma eğilimindedir. Eğer, Boğalar gün içerisinde fiyatları yükseltiyorsa, fakat yükseğe yakın kapatamıyorsa SO düşmeye başlar. Bu, Boğaların göründükleri kadar güçlü olmadıklarını gösterir ve bu bir SAT sinyalidir.
     Düşüş trendlerinde, kapanışlar günlük en düşük seviyelerine yakın kapanma eğilimindedirler. Gün içi fiyatlar en yüksek seviyelere yakın kapanıyorsa, bu bize Ayıların, fiyatları aşağı çekmeye çalıştıklarını ancak bunda başarılı olamadıklarını gösterir. SO’nun yukarı dönüşü, bize Ayıların sanıldığı kadar güçlü olmadıklarını gösterir ve bu bir AL sinyali olarak yorumlanır. İMKB’de işlem yapan yatırımcıların AL-SAT kriteri olarak en çok kabul ettikleri gösterge olan SO şu şekilde kullanılmaktadır: SO,20’nin altına inince AL, 80’in üzerine çıkınca SAT. Pek çok yatırımcı,
gazete ve dergilerde verilen SO rakamlarına bakarak alım-satım yapmaktadır. Bu işlemler bazen isabetli olsa da az önceki örnekteki çalışmama veya aykırılık durumlarında yatırımcı ya daha fazla
primden mahrum kalmakta yada kazanç beklerken kaybetmektedir.
     Hal böyleyken, SO’nun en iyi (Kaybı en aza indirecek ) kullanım şeklini bulmak gerekmektedir. En çok kullanılan Stoch (5,3) göstergesi 5 günlük fiyatlar baz alındığı için daha fazla dalgalı olmaktadır. Oysa Stoch (12,5) veya Stoch (14,6) kullanılırsa bu dalgalanmalar daha aza inmekte ve AL-SAT seviyeleri Stoch (5,3)’e göre daha kolay belirlenebilmektedir.
    Aşağıda verilen grafikte Stoch (5,3) ile Stoch (12,5) aynı hisse üzerinde çizdirilmiş ve yaptıkları primler ve de alım-satım kriterleri karşılaştırılmıştır.Kesikli dikey çizgiler, Stoch (5,3) için alım-satım aralığıdır. Düz dikey çizgiler ise Stoch (12,5) için alım-satım aralığıdır. Stoch (5,3),20’nin altına indiği noktada 1270 TL’den aldırıyor. 80’in üzerine çıktığ ınoktada ise 1235 TL’den sattırıyor.Stoch (12,5)’de %K çizgisi, kesikli %D çizgisini 20’nin altından yukarı doğru kestiğinde, 1220 TL’den aldırıyor. Kırmızı %K çizgisi,kesikli %D çizgisini 80’in üzerinde aşağı kırdığı zaman 1950 TL’den
sattırıyor. Aynı zaman diliminde, Stoch (12,5), % 55-60 arası bir prim yaptırırken; Stoch (5,3) ise zarar ettirmektedir. Borsanın yükselişe geçtiği bir dönemde Stoch (5,3)’ün zarar ettirmesi dikkat edilmesi gereken bir noktadır.

     Burada ayrıca dikkat edilmesi gereken diğer bir nokta ise artan işlem hacmidir. İşlem hacminin artmaya başladığı noktadan itibaren Stoch (12,5), AL veriyor, ilerleyen günlerde daha da artan işlem hacmi ve borsanın yönünün yukarı olması bize bu hisseyi tutmamızı söylüyor. Stoch (5,3), yatırımcıyı 15 günde zarara uğratmaktadır.Borsanın yönünün yukarı döndüğü bir durumda yatırımcının zarar etmesi pek kabul edilebilir bir durum değildir. Stoch(5,3), Dohol (Doğan Holding) hissesinde 99 Şubat başında SAT verdikten sonra kendini 80 seviyesi etrafında (üst yatay çizgi) dalgalanarak zaten yükselişi teyit ediyor. Bu bilgiler ışığında olumlu bir haber veya başka olumlu bir etkenle yönü yukarı dönen borsada kısa vadeli göstergelere göre AL kararı verilebilir ancak SAT kararı vermek örnekte de görüldüğü gibi ya zarar ettirir yada daha yüksek oranlı karlardan mahkum bırakır. Stoch (12,5) ise 30 günde % 60’a yakın kazanç sağlıyor.
     Aşağıda verilen grafikte nerelerde aykırılıklar olduğunu çizim yaparak siz bulunuz. AL-SAT karar noktalarını belirleyiniz ve ne derece doğru gösterdiğini yorumlayınız.
DEVAM »

      Para akım endeksi hisseye para giriş veya çıkışı gücünü belirleyen bir göstergedir. Bu gösterge göreceli güç endeksine benzemekle beraber, hesaplamalarda işlem hacmi de dikkate alındığından daha başarılı bir gösterge sayılabilir.İşlem hacminin sabit olduğu varsayılırsa, bugünkü tipik fiyatın
dünkü tipik fiyattan yüksek olması durumunda senede pozitif para akımı var olduğu, aksi durumda ise senetten para çıkışı olduğu (negatif para akımı) düşünülür.Periyot olarak en çok kullanılan süre 14 günlük süredir.
      Yorumlanması
• Para akım endeksi 100 ile 0 arasında değerler alır. Para akım endeksinin yükseliyor olması senede para girişi, düşüyo rolması ise senetten para çıkışı olduğunu gösterir. Genel yorumlama kuralları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir.
• Para akım endeksi ile fiyatlardaki değişim ve tepe ve dip noktaları birlikte izlenmeli ve aykırılıklar araştırılmalıdır.Aykırılıktan kastettiğimiz şey, az sonra örnek olay incelemesinde açıklanılacaktır. Ama kısaca bahsetmek gerekirse şöyle bir örnek verebiliriz. Fiyatlar bir tepe yaptığında para akım endeksi de bir tepe yapar ve daha sonra fiyatlar daha yüksek bir seviyede tepe yapmaya yöneldiğinde eğer bu endeksin yeni tepesi bir önceki tepenin altında kalırsa bu bir aykırılıktır ve gösterge ile fiyatlar aksi şeyleri söylemektedir. Bu durumda kısa bir süre sonra fiyatların aşağıya doğru
yöneleceği yorumu yapılır (Aşağıda verilen örnek olayı dikkatli bir şekilde inceleyiniz)
• Senetten senede değişmekle birlikte para akım endeksinin 80’e yaklaştığı durumlarda aşırı alım yapıldığı ve bir süre sonra satışların geleceği düşünülürken, endeksin 20 seviyelerine düşmesi durumunda aşırı satışların meydana geldiği ve artık bundan sonra satışların artmayacağı ve alımların gelerek fiyatların yükseleceği düşünülür. Kısaca bu gösterge 75-80 seviyelerine yaklaştığında SAT, 25-20 seviyelerine düştüğünde ise AL kararı verilir. Aşağıda verdiğimiz örnekleri inceleyiniz.
• Göstergenin 75-80 seviyelerine ulaşması durumlarında senedin önemli (tarihi) tepeler, 25-20 seviyelerine düştüğünde ise önemli dipler yaptığı görülür.
       Resimde Para akım endeksinin kullanılışına ilişkin bir örneği görmektesiniz. Grafikte AL ve SAT noktaları belirlenmiştir. Uzun vadeli fiyat ve endeks hareketine bakıldığında ise fiyatlar aşağı giderken endeksin trendi yukarı doğrudur. Bu da belirli bir süre sonra fiyatların artacağını işaret etmektedir. Nitekim Ocak 1996’nın sonundan itibaren fiyatlar da yükselmeye başlamış ve önemli oranda yükselmiştir. Bu senet için SAT sinyalleri genellikle 70-75 civarında oluşmuştur. Dolayısıyla satış kararı vermek için göstergenin 80’e çıkmasını beklemek anlamlı değildir. Aynı şekilde AL sinyalleri ise göstergenin 25 seviyelerine düştüğünde ortaya çıkmıştır.
        Resim IV.8.4-1: Para Akım Endeksi 1

        Aşağıdaki grafikte hiçbir yorum yapılmadan ilgili senede ait fiyat hareketleri çıplak olarak verilmiştir. Bu grafiği inceleyiniz ve AL-SAT noktalarıyla aykırılık durumlarını belirleyip bu göstergenin yukarıda yaptığımız yorumlarla ne derece uygun olduğunu kontrol ediniz.Size göre son günkü fiyat hareketinden sonra ne gibi bir gelişme olabilir? Fiyatların ne yönde gelişeceğini düşünüyorsunuz. AL-SAT veya TUT kararı mı verirsiniz?
       Resim IV.8.4-2: Para Akım Endeksi 2 (Deneme)

        Şimdi sorgulamaya başlayalım. Varsayalım ki MFI(14) (14 günlük Para akım endeksi) 30 çizgisini yukarı kesince alım yapalım,75 çizgisini aşağı kesince satış yapalım. Bu durumda acaba ne kadar işlem yapmış olurduk? Kaç işlemde zarar, kaç işlemde kar ederdik?
       Toplam karımız ne olurdu? Önce aşağıdaki grafiği inceleyiniz. Bu grafikte yukarı kalın oklar
alım yerini gösterirken, "exit" levhaları da satış yerini göstermektedir.
       Resim IV.8.4-3

      Grafikte bu stratejinin ciddi bir performans sağlamadığına ilişkin görsel bir yargıya vardım. Fakat, yukarıdaki al-sat noktaları sadece bir kesittir.
      Bu sonuçları kendinize göre yorumlayabilirsiniz. Unutmayınız,daha çok kar ettiren ve yapılan toplam işlem sayısında daha çok kazandıran strateji daha iyi stratejidir. DEVAM »

      Momentum, belirlenmiş olan bir süre içinde fiyatların % kaç değiştiğini gösteren bir göstergedir. Bir başka deyişle, ilgili senedin belirli bir süre içinde ne kadar kazandırdığını veya kaybettirdiğini
endeks olarak belirten bir göstergedir.
      Fiyattaki yüzde değişme göstergesi de (Price ROC) aynı şekildedir. Aralarındaki fark ise momentumun referans çizgisi 100 iken fiyattaki yüzde değişmegöstergesinin referans çizgisi 0’dır ve dikey eksende fiyattaki yüzde değişme gösterilir.
     Yorumlanması
     Momentum üç ayrı şekilde yorumlanabilir. Bunlar aşağıda verilmiştir.
• Bilgisayar programlarında genel olarak default olarak (varsayılan) 12 günlük momentum hesaplanır. Fakat siz dileğinize göre bu gün sayısını ayarlayabilirsiniz. 12 günlük momentum hesaplandığında, 12 gün önceki fiyat seviyesi 100 olarak kabul edilir ve son günkü kapanış fiyatının 100’ün altına düştüğüne veya 100’ün üzerine çıktığına bakılır. 100’ün altına düşmüşse senedin getirisi negatif olmuş, aksi halde senedin getirisi pozitif olmuştur. Bu gösterge de bir trend izleme göstergesidir. En çok kullanılan yorumu ise şu şekildedir.
• Momentum 100’ün altına düşüp belli bir dip yaptığında (ki, bugenellikle 50-60 seviyelerinde olur), ve bu dip seviyesinden sonra yukarı döndüğünde AL kararı verilmesi öngörülmektedir.Aksi durumda ise momentum belli bir tepe yaptığında ve tepeden sonra aşağı döndüğünde SAT kararı verilmelidir.
Bunun anlamı nedir? Yani niçin momentum belli bir tepe yapıp da aşağı döndüğünde SAT kararı veriyoruz? Bu sorunun cevabı ise basittir. Momentum belli bir tepe yatığında fiyatlar hızlı bir
şekilde artmış demektir ve momentum’un aşağı doğru dönmesi,fiyatlardaki artış hızının yavaşladığını ve senedi yükselten faktörlerinin etkilerinin artık zayıfladığını ve bir süre sonra ise fiyatların düşmeye başlayacağını haber verir.
• Yukarıda verdiğimiz ilk yorumdan farklı olarak momentumun çok önemli bir fonksiyonu daha vardır. Eğer momentum göstergesi, göreceli olarak geçmişte yaptığı tepelere oranla çok yüksek bir tepe yapmışsa ve daha sonra aşağı dönmüşse dahi satmamalıdır. Çünkü, bu gibi durumlarda momentum geleceği haber veren bir gösterge olarak ortaya çıkar. Momentum aşağı dönse bile bu gibi durumlarda daha yüksek bir fiyata doğru gidileceğini haber verebilir. (Verilen örnekleri inceleyiniz)
• Fiyatlar bir tepe yaptığında Momentum da bir tepe yapar ve daha sonra fiyatlar daha yüksek bir seviyede tepe yapmaya yöneldiğinde eğer momentumun yeni tepesi bir önceki tepenin altında kalırsa bu bir aykırılıktır ve gösterge ile fiyatlar aksi şeyleri söylemektedir. Böyle bir durumda kısa süre sonra fiyatların aşağı döneceği anlaşılır.
• Bir başka önemli nokta ise momentumun tarihi dip seviyelerine gelmesi durumudur. Bu tür bir durum fiyatların ileride aşırı derecede zayıflayacağına işarettir. Momentum göstergesi tarihi dip seviyelerine yaklaştıktan sonra, fiyatlar bir tepki çıkışı yapsa da bu durum uzun vadeli bir düşüş trendinin dahi başlangıcı olabilir. Tam aksi durumun ortaya çıkması, yani tarihi zirve seviyelerine ulaşan momentum göstergesi de eğer fiyatlar dip seviyelerde iken gerçekleşmişse, önemli bir orta
veya uzun vadeli yukarı trendin başlangıcı olduğu sinyali olabilir.
• Momentum göstergesi belirli bir dip seviyeye ulaşabilir.Genellikle ilk defa dip yaptıktan sonra yukarı doğru dönüşlerinde hemen alım yapmak riskli olabilir. Fakat alım yapılacak zamanlama şöyle yapılabilir. Momentumun önemli bir dip seviyeye ulaşır ve yukarı doğru döner, (burada alım yapılmamalıdır) sonra aşağı doğru yeni bir harekete başlar fakat daha önceki dip seviyeye kadar düşüş yapmadan yeni bir dip yaparak ikinci defa yukarı döner. İşte bu tür zamanlarda alım yapılması diğer durumlara göre daha az risklidir.Aşağıdaki şekil bu anlatılan durumu net bir şekilde göstermektedir.

• Yukarıdaki maddede anlatılan durumun tersi ise tepe seviyelerde oluştuğunda satış yapmak daha sağlıklı olabilir.
       Aşağıdaki üç adet grafik verilmiştir. Bu grafikleri sırasıyla dikkatli bir şekilde inceleyiniz.
       Resim IV.8.3-1

    Resim IV.8.3-2

    Resim IV.8.3-3

       Yukarıdaki üç grafikte de momentum göstergesi tarihi olarak ortalama dip seviyesi olan 80 çizgisinin altına düştükten sonra İMKB-100 endeksi uzun süreli bir gerileme dönemine girmiştir. Aslında kriz zamanları olarak bildiğimiz bu tür zamanlarda momentumun 80 çizgisinin altına düşmüş olması endeksin en azından birkaç ay boyunca çok fazla getiri sağlamayacağının ve hatta negatif getiri sağlayacağının bir habercisi olmuştur.Kesikli dikey çizgiler momentum göstergesinin endeks için tarihi dip seviyeleri olan 80 çizgisinin altına düştüğü anları göstermektedir.Örneğin yukarıdaki son grafikte 2000 yılındaki Kasım krizinde momentum 80’in altına düştüğünde endeks 11 bin 500
seviyelerindedir ve daha sonra 7 bin seviyelerine kadar gerilemiştir.
         Grafik IV.8-1 : Momentum 1

      Yukarıdaki grafikte AL dediğimiz noktada biraz önce yaptığımız yorumlar çerçevesinde alış yaptığımızda, fiyatların yükselmesiyle ne kadar önemli bir kar elde edileceği ortaya çıkmaktadır. Momentum göstergesi daha önce 115 seviyelerine gelip aşağı dönmüşken, ilk defa kesikli çizgilerle gösterilen bölgede yeni bir zirve yapıyor. Bu zirve ise yeni bir yukarı trendin başladığının habercisi oluyor. Demek ki,özetleyecek olursak, momentumun daha önceki zirvelerine göre, daha yüksek bir seviyede zirve yapması orta vadeli bir çıkış trendinin ilk sinyali olabiliyor
     Momentum Psikolojisi
     Yukarıdaki satırları okuyan biri, işin ne kadar da kolay olduğunu düşünecek ve bunu uygulamaya kalkacaktır. Fakat burada bir noktaya dikkatinizi çekmek istiyorum. AL sinyalinin geldiği noktadan
sonra momentum yeniden 100 çizgisinin altına düşerken, fiyatlar da 15 bin seviyelerine yaklaştıktan sonra yeniden aşağı dönmüş ve 13 bin 500 seviyelerine kadar gerilemiştir.
    Al noktasında alım yapan biri yüksek bir olasılıkla 14 bin lira seviyesinden almış, ama 15 bin seviyesinden satmayı kaçırmış biri olacaktır. Fiyat yeniden fiyat 15 bin seviyelerine yaklaştığında ise daha önce satmadığı için pişman olduğundan, 15 bin seviyesinde satıp rahatlayacaktır. Fakat görüldüğü gibi bu hisse daha sonra 21 bin lira seviyesine kadar yükselmiştir
    Burada sizler bu satırları okurken “AL” denilen nokta ile fiyatın ulaştığı en son noktayı görmektesiniz. Çünkü başlangıç ve sonuç sizi ilgilendirmektedir. Beyniniz bu grafiği ancak bu şekilde görmenizi sağlamaktadır. Halbuki 21 bin lira seviyesine çıkılırken ki yolu izleyerek gitseniz, bu tür bir hareketi yapabilmenin hiç de o kadar kolay olmadığını göreceksiniz.
    Şu an sakin bir kafa ile bu satırları okuyorsunuz. Başbakan konuşmuyor, Türkiye ekonomisi hakkında çok kötü bir yabancı rapor gelmiş değil, veya bir rating şirketi notumuzu düşürmüş de değil. Yani dışarıdan hiçbir etki, haber veya dedikodu almıyorsunuz. Eğer bu hisseyi “AL” noktasında almış olsaydınız, hem şirket hakkında hem de borsayı etkileyebilecek her türlü haber hakkında kulaklarınızı dört açıp, ekrana bakarken de gözlerinizi sekiz açacaktınız. O kadar yoğun bir haber bombardımanı altında kalacaktınız ki, az önce okuduğunuz satırlar beyninizden çoktan uçup gidecekti.
     Sonuç: Teknik analiz kurallarına göre yapmış olduğunuz bir alım daha sonra bir sürü başka sebeple, duyumla veya piyasanın o anki irrasyonel bir kararına uyarak satışa dönüşecekti. Daha sonra da siz teknik analizin tutmadığını ve zarar ettirdiğini söyleyecektiniz. İşte bu durumda hem teknik analiz kuralını önce sorgulamalı ve başarı şansını bulmalı, sonra da hangi şartlarda alım yada satım yaptığınızı sorgulamalısınız.
    Tecrübelerim ve yaptığım testler gösterdi ki, momentum gsötergesi 100 çizgisini yukarı kesince Al, aşağı kesince Sat yapmak yerine, dip seviyelerde aykırılık oluşmasını beklemek ve daha sonra alım yapmak daha karlı olmaktadır. DEVAM »

       Genellikle mal piyasaları için Donald Lambert tarafından geliştirilmiş Mal Kanal Endeksi (CCI), hesaplanışındaki özellikler nedeniyle rahatlıkla hisse senedi piyasasına da uyarlanabilir. Diyelim
ki son günlerde, kağıt fiyatı ortalamaya göre çok daha yüksekte oluştu.Bu neyi gösterir? Tabi ki, bunun altında bir sebep aranması gerekir.Eğer son günlerde şirket hakkında çıkan iyi bir haber dolayısıyla bu durum oluşmuşsa, diğer şartlar aynı kalmak şartıyla kısa zamanda bir düşüş beklenmez. Fakat spekülasyon yapılıyorsa, CCI size bunu haber verecektir.
       CCI hesaplanırken hisse senedi fiyatının kendi istatistiksel ortalamasından aşağı veya yukarı ne kadar saptığı bulunur. CCI +100 ile -100 arasında bir değer alır. +100’ün üzerinde olması demek,
kağıdın fiyatının anormal derecede yükselmiş olması, -100’ün altında olması ise anormal derecede düşmüş olması demektir.
       CCI’nin hesaplanması ise biraz karışıktır. Buna rağmen, günlük veriler kullanılarak yapılabilecek bir hesaplamayı aşama aşama giderek açıklamaya çalışacağım. Bu arada şunu önemle belirtmek
istiyorum ki; bilgisayar programları iki ayrı CCI hesaplamaktadır.Bunlardan CCI(equis), mal piyasaları için hesaplanan türü,CCI(normal) ise hisse senetleri piyasasına göre düzenlenmiş olanıdır.
Dolayısıyla borsa’da analiz yapanların CCI(Normal)’i kullanmaları gerekmektedir. Aşağıda normal olan CCI’ın hesaplanmasına ilişkin açıklama verilmiştir.
   1. Gün içi ortalama fiyatı bulunuz. Yani gün içi en yüksek, en düşük ve kapanış fiyatını toplayıp 3’e bölünüz. Bulduğunuz bu fiyata tipik fiyat adı verilir.
   2. Her güne ait tipik fiyatı bulunuz.
   3. Eğer 15 günlük CCI’yi bulmak istiyorsanız, bulduğunuz tipik fiyatların 15 günlük basit hareketli ortalamasını (BHO) hesaplayın.
   4. Bu 15 günlük BHO’yı geriye doğru götürün. Yani bugüne kadar olan BHO’yı bulduktan sonra, düne kadar olan BHO’yı, evvelki güne kadar olan BHO’yı ve daha önceki günlere kadar olan BHO’yı hesaplayın. 
   5. 3.ncü aşamada bulduğunuz bugüne ait değeri, 15 gün önceye ait tipik fiyat değerinden çıkarın. Dolayısıyla 15 adet çıkarma işlemi yapacaksınız. Yani 3.ncü aşamada bulduğunuz düne ait değeri 16
gün önceki tipik fiyattan çıkaracaksınız.
   6. 5.nci aşamada bulmuş olduğunuz değerlerin mutlak değerini alın ve bunların da yine 15 günlük BHO’sını alın ve çıkan değeri 0.015 ile çarpın.
   7.3.ncü aşamada bulduğunuz değeri 2.nc. aşamada bulduğunuz değerden çıkarın.
   8.7.nci aşamada bulduğunuz değeri ise 6.ncı aşamada bulduğunuz değere bölün. CCI sayısını hesaplamış olacaksınız.
      Biliyorum, oldukça karmaşık gözüküyor, fakat halihazırda borsa’da Teknik analize ait programlar bunu hızlı bir şekilde hesaplayabildiği ve grafiğini de çizebildiği için fazla içine girmeye gerek
yok. Bilmeniz gereken en önemli şey, bu göstergenin, halihazırda oluşan fiyatların ortalamadan ne kadar saptığını göstermesidir.Yorumlarımız da bunu temel alarak yapılacaktır.
     Yorumlanması
• Daha önce de söylediğimiz gibi CCI +100 ile -100 arasında değer alır. +100’ün üzerine çıkması aşırı alım olduğunu, -100’ün altına düşmesi ise aşırı satım olduğunu gösterir. Elbetteki,borsa tecrübelerimizi kullanacak olursa, aşırı alıma geçilenkağıtlarda hemen kısa bir süre sonra kar satışlarının geleceğini biliyoruz. Bu yüzden CCI +100’ün üzerinde ise alım yapılmaması gerekir. Aksine tecrübeli yatırımcıların da bildiği gibi, kağıdın fiyatı oldukça düşmüşken ve aşırı satım bölgesinde iken alım yapılmalıdır.
• Az önce yukarıda verdiğimiz yorumdan daha önemlisi ise CCI göstergesi ve fiyatların çizdiği seyir arasında aykırılıklar oluşması önemli gelişmelere işaret ederler. Aykırılık deyince ne
anlıyoruz? Bu konuda diğer göstergeleri anlatırken de bahsettik.Örneğin CCI yükseliş trendinde iken fiyatların aşağı trendde olması aykırılıktır. Bir süre sonra fiyatların da yükselişe geçeceğini haber verir.
• Diyelim ki fiyatlar bir önce yaptığı tepeden daha yüksek bir tepe yapmış. CCI de fiyatların ilk tepe yaptığı yerde tepe yapmış ve fiyatlar ikinci bir daha yüksek tepeye giderken CCI kendisinin bir önceki tepesine ulaşamıyorsa bu durum fiyatların kısa bir süre sonra trend değiştirip aşağı döneceğine işarettir.
      Aşağıdaki resimde CCI (CCI) göstergesi üst, fiyat grafiği de alt grafikte gösterilmiştir. Çizilen her iki grafikte de çizilmiş olan trend çizgilerini dikkatle inceleyiniz.Üst ve alt grafiklerdeki solda çizilen trend çizgilerine bakıldığında üstteki ve alttaki çizgilerin eğimi yukarı doğrudur. Bu ise fiyatlardaki
artışın devam edeceğini göstermektedir. Yani yükseliş trendi devam edecektir.
           Resim IV.8.2-1: Mal Kanal Endeksi (CCI, CCI)

     Bunun yanında sağ tarafta çizilen trendlerde ise üstteki ve alttaki trendlerin eğimlerinin farklı olduğunu görüyoruz. CCI’nın trendi aşağıyı gösterirken, fiyat trendi yukarıyı göstermektedir. Bu noktadan itibaren artık yükseliş trendinin devam etmeyeceğini ve kısa bir süre sonra fiyatların düşüş trendine döneceğini söyleyebiliriz. Çünkü, CCI ve fiyatlar ayrı şeyler söylemeye başlamıştır. Nitekim de kısa bir süre sonra fiyatlar uzun vadeli bir düşüş seyrine girmişlerdir. DEVAM »